Bitki ve Meyve Aşılama Yöntemleri

Aşı çeşitleri nelerdir?

Meyvecilikte uygulanan aşı şekilleri iki grupta toplanır:
1) Göz aşıları veya Yaprak Aşıları
2) Kalem aşıları

Göz aşıları yapılma zamanına göre iki çeşittir.
a) Sürgün göz aşıları
b) Durgun göz aşıları
Sürgün göz aşıları (Yapıldığı sene süren aşı): Mayıs sonu başlanır.Temmuz'un 15'ine kadar devam eder. Kış soğuklarından zarar görmeyen yerlerde yapılır. Durgun göz aşıları: Yapıldığı sene sürmeyip ertesi sene ilkbaharda süren aşılardır. Temmuz 15'den başlayarak Eylül sonuna kadar devam eder. Bu aşı çeşidi genelde kışları sert ve yaz mevsimi kısa süren yerlerde tatbik edilir.

GÖZ AŞILARI (YAPRAK AŞILARI)

En çok kullanılanı Adi Göz Aşısı veya Yaprak Aşısıdır. Bu aşı ilkbahar sonu-yaz başlangıcında ve bir de sonbahar da olmak üzere iki mevsimde yapılır. Bunlardan Mayıs-Haziran aylarında yapılan göz aşısına "Sürgün Göz Aşısı" ve Eylül-Ekim aylarında yapılanına da "Durgun Göz Aşısı" denir.

Sürgün göz aşısı kışa kadar büyüme yaparken Durgun Göz Aşısı latent devresine girip kışı öyle geçirir ve ancak ilkbahar da sürmeye başlar. Bu suretle daha kuvvetli büyür. Yaz dönemi kısa süren bölgelerde don rizikosu sebebiyle Durgun Göz Aşısı yapmak isabetli olur.

Göz aşısı için Damızlık ağacın yıllık sürgünlerinin olgunlaşmış olanları seçilir. Kesilen bu parçanın yapraklan, saplarının yarısı kalacak şekilde koparılır. Göz'ü çıkarmak için sürgün elde ters tutulur. Aşı çakısı ile göz hafifçe kesilir. Kendisine aşı yapılacak olan Anacın yumuşak kabuklu bir yerinde çakı ile (T) harfi seklinde bir çizgi yapılarak, kabuk, çakının ucu ile hafifçe kaldırılır (açılır) ve açılan bu yarığa evvelce hazırlanmış Göz yerleştirilir. Gözün dışarda kalan kısmı kesilerek atılır. Rafya ile sıkıca bağlanır. 15 gün sonra rafya çözülür veya kesilip atılır. Rafya yerine ince soyulmuş dut veya söğüt dalları da bağ olarak kullanılabilir.

GÖZ AŞILARINI NASIL YAPILIR?

Aşıya başlamadan bir hafta önce aşılanacak yabani fidan veya ağaçlar sulanmalıdır. Sulanan ağaçların kabuğu odun kısmından kolayca ayrılır. Aşı vurulacak anacın aşıya mani olacak dalları varsa kesilir. Üzerindeki çamur, toz, toprak bir bezle temizlenir.
Aşı için topraktan 10-15 cm. yukarıdan kabuk (T) harfi şeklinde çizilir. Çizilen bu T nin kabuk kısmı çakının spatülü ile odun kısmından ayrılır. Diğer taraftan da önce hazırlanan kalemden bir tanesi alınır. Göz ve yaprak sapı aşıcıya doğru bakmak üzere, kalem sol el işaret parmağı üzerine yaslanır. Baş parmak ve diğer parmaklarla kavranır. Daha sonra çakı, gözün 0,5- 1 cm. yukarısından odun kısmıyla beraber 2 cm. kadar uzunlukta bir kısım çıkarılır. Bu çıkarılan odun kısmı kabuk kısmından ayrılır. Kabuk odun kısmından ayrılırken (gözün özü) odun kısmıyla beraber çıkmamış olmasına dikkat edilir. Çünkü öz olmadan aşı tutmaz. Öz, aşılanacak kısmın içinde kalmalı.
Anaç ve kalem yukarıda izah edildiği gibi hazırlandıktan sonra, göz yerine spatül ve yaprak sapının yardımıyla yukarıdan aşağıya doğru (T) içerisine yerleştirilir. (T) nin üst kenarından dışarıda kalan kabuk çakı ile kesilir. Bundan sonra (T) nin üst kenarından itibaren nemlendirilmiş bir rafya veya başka uygun bir aşı bağı ile normal sıklıkta bağlanmalı, göze gelindiğinde, göz üstten hafif bastırılarak gözün altından devam edilmeli, iki defa ters ilmek atılmalıdır.
Bağın iyi bağlanıp bağlanmadığını baş ve işaret parmağı ile kontrol etmeli. Yukarıdan aşağıya doğru bağ sıvazlandığı zaman gevşemezse, iyi bağlanmış demektir.
Aşı vurulacak yön seçilirken, bölgede çok esen hakim rüzgar dikkate alınmalı. Aşı rüzgarın estiği istikametin aksi tarafına yapılmalı. Aşı sürdüğü zaman kolayca ayrılır veya kırılabilir. O nedenle aşı rüzgarın hakim olduğu yöne yapılmalı.
Yapılan aşılar 2 hafta sonra kontrol edilerek, tutup tutmadığı kontrol edilir. Aşı tutmuş ise gözün canlı olduğu görülür. Gözün yaprak sapına hafifçe dokunulduğunda sararan yaprak sapı düşer. Tutmayan aşıda, aşı gözü soluk, yaprak sapı kurumuştur. Dokunulduğu zaman gözden ayrılmaz.Tutmuş olan aşıların bağları hafif gevşetilir. Bir müddet sonra tamamen çözülür, atılır. Erken aşı bağı çözümünün aşıya zarar vereceği unutulmamalı.Tutmamış aşılar vakit geçirmeden 3-5 cm. alttan, yeniden yapılmalıdır. Yenilenen aşıların bakımı yukarıda izah edildiği şekilde yapılmalıdır.

T Göz Aşısı:

Genellikle fidan üretiminde ve anaç kalınlığı fazla olmayan (işaret parmağı kalınlığında) aşılamalarda tercih edilen bir yöntemdir. Topraktan 5-25 cm yükseklikte veya anacın ince dallarına uygulanır. Anaç T şeklinde kesilir, kalemden çıkartılan göz odunlu veya odunsuz olarak alınarak anaca yerleştirilir. Yağmurlu bölgelerde yağmur sularının açılan T içerisine girmemesi ve enfeksiyon meydana gelmemesi için ters T göz aşısı yapılır. Daha sonra hava almayacak şekilde rafya veya diğer aşı bağları ile aşı bağlanır. Macunlanmaya gerek yoktur. Aşı bağı 15 gün sonra açılır veya kesilir.

Yama Göz Aşısı:

Dikdörtgen şeklinde bir kabuk parçasının anaçtan kesilip çıkarılması ve bunun yerine üzerinde bir göz bulunan ve çoğaltılacak çeşitten alınan aynı büyüklük ve şekildeki bir kabuk parçasının anaç üzerine yerleştirilmesidir. Genellikle T göz aşısının başarısız olduğu (Ceviz vb.) tür ve çeşitlerde uygulanır. Bu aşıda başarılı olmak için gece ve gündüz ısı farkının az olduğu dönemler seçilmelidir. Aşı çabuk yapılıp, çabuk bağlanmalıdır.

Yongalı Göz Aşısı:

Bu aşı metodu ilkbaharda büyüme başlamadan önce veya yaz aylarında su noksanlığı veya başka bir sebeple büyümenin durduğu hallerde kabuğun odundan kolayca ayrılamadığı zamanlarda yapılır. En önemli nokta anaçta açılan bölüme yongalı gözün çok iyi yerleştirilmesi ve çok iyi bağlanmasıdır.

Boru aşısı:

Ceviz, kestane, sakız gibi ağaçlara uygulanır. Boru aşısı için Damızlık kaleminden, üzerinde bir göz bulunan bir kabuk parçası boru şeklinde çıkarılır. Anac'ın tepesi kesilerek uygulanacak kısmın kabuğu soyulur, boru şeklindeki kabuk buraya geçilir. Gene rafya ile bağlanır.

KALEM AŞILARI

Daha çok göz aşısı yapılamayacak kadar kalın olan anaçlara veya durgun T göz aşısı yapılmış fakat aşısı tutmamış olan kalın anaçlara yapılır. Yapılma zamanı ise anaca su yürümeden önce(Yarma aşı) veya su yürüdükten hemen sonra (Çoban aşısı) ilkbaharda yapılır. Düzgün kesilmiş anaçla aynı titizlikte hazırlanan kalemlerin kombiyum bölgelerinin üstüne gelecek şekilde sıkıca temas ettirilmeleri sağlanır. Anaç ile kalem arasında bir bağlantı kurulması ile yeni bir bitki meydana gelir. Bu tür aşılara KALEM AŞISI adı verilir. Kalem aşıları Bahçe ve Süs Bitkileri ile meyve ağaçlan için uygulanır. Özerinde birkaç tane tomurcuk (göz) bulunan gövdeye Kalem denilir.

Kalem aşılarının çeşitleri :
Dilcikli aşı (Ingiliz aşısı)
Gaga aşısı
Çoban aşısı
Yarma aşı
Köprü aşı
Kenar aşı
Kakma aşı
Kemer aşısı

Yanaştırma Aşısı :

Tohumdan üretilmesi halinde bazı özellikleri kaybolan süs bitkilerinden, kısa zamanda büyük ve sağlıklı bir birey elde etmek için uygulanır. Anaç ile Damızlık bireylerin birbiri ile yapışacak yüzeyleri Kambiyum tabakları açılıp her ikisinin açılan yüzeyleri üst üste getirilip sıkıca bağlanır. Yaranın hava almaması için de macunlanır.

Bindirme veya kopulasyon Aşısı :

Aşılanacak olan Anac'ın çapı kadar kalınlıkta seçilen damızlık kalemi, birbirine yapışacak şekilde ve eğik olarak kesilirler Bu kesilen yüzeyler birbiri ile iyice çakışacak şekilde birleştirilerek sıkıca bağlanır. Bu tarz aşılanmanın mevsimi Mart-Nisan aylarıdır.

Dilcikli ve Dilciksiz İngiliz Aşısı:

Göz aşısı başarı oranını düşük olduğu (İri gözlü;ceviz vb.) bazı türlerde uygulanan kalem aşısı yöntemidir. Bu yöntemde kalem ve anacın aynı kalınlıkta olması arzu edilir. Bazen dilcik yapılmadan da aşılama yapılır ve aşı tutar. Önemli olan anaç ve kalemin kambiyum (Yara yerlerinin) dokularının tam karşılaşmasıdır. Aşı yerinin bağlanması, kalemin uç kısmının ise imkanlar ölçüsünde aşı macunu veya parafin ile kapatılması aşı başarısını arttırır. Bu aşılamada ustalık daha da önem kazanır.

Kakma Aşı:

Sert çekirdekli meyve türlerinden kiraz aşılamasında (yerinde aşı) yaygın olarak kullanılan kalem aşısıdır. Anaçta V şeklinde bir yer hazırlanır ve buraya uygun olacak şekilde hazırlanan kalem yerleştirilerek aşı bağlanır. Bu aşıda anacın fazla kalın olması istenmez.

Yarma Aşı:

Anacın kalın olduğu, yumuşak çekirdekli türlerde (elma,armut vb.) uygulaması tavsiye edilen ve çeşit değiştirme aşısı olarak bilinen bir aşılama metodudur. Her anaca en fazla iki kalem takılabilir. Kalem ile anaç kabuk yara yerlerinin karşılıklı gelmesine özen gösterilmelidir. Bu aşı genelde tepe seviyelerinde yapılır. Yarma aşı yapılacak ağaçlar yaslı ve kuvvetli olmalıdır. Aşılanacak Anacın tepesi düz bir şekilde kesilir. Kesilen yüzey keskin bir bıçakla düzeltilir ve pürüzleri giderilir. Daha sonra özel Aşı Baltası ile ve ağaç tokmakla vurularak anaç ortasından yarılır. Aşı kalemlerinin uçları sivriltilerek, daha doğrusu inceltilerek, anaçta açılan yangın karşılıklı iki tarafına iki kalem yerleştirilir. Rafya ile bağlanıp aşı macunu sürerek yara yerleri örtülür. Böylece aşının çabuk tutması temin edilmiş olur.

Çoban Aşı:

Anacın aşırı kalın olduğu aşılamalarda kullanılan bir metottur. Kalemler kabukla odun dokusu arasına yerleştirilir ve bir anaca kalınlığına göre üçten fazla kalem takılabilir. Anacın kabuğu aşırı kalın ise şekildeki gibi kesilir ve ince bir çivi ile çakılır. Daha sonra aşı macunu ile yara yerleri kapatılır.

Kenar Aşı (Yan Aşı):

Birçok çeşidi vardır. Esası kalemin kendinden kalın anacın yan kısmına yerleştirilmesidir.

Aşı Sonrası Bakım İşleri:

Aşı sonrası ot alma, sulama, zirai mücadele işleri yapılır. Ertesi ilkbaharda uyanma başlamadan aşıdan 8- 10 cm. yukarısı, yani yabani kısım kesilip atılır. Aşı gözünün altında ve üstünde meydana gelen filizlenmeler temizlenir. Süren aşılar kırılmasın diye 8-10 cm. olunca gevşek bir vaziyette 8 rakamı şeklinde bağlanır. Haziran sonlarına doğru aşıyı, bağladığımız yabani kısım düzgünce kesilip atılır. Bu zamanda aşı sürgünü odunlaşmış, rüzgarlara karşı dayanıklılık kazanmış olur.
Aşılı fidan ve ağaçların yaz boyu sulama, çapalama, zirai mücadele, meydana gelecek yabani sürgünlerin koltuk alma işlerine devam edilir. Göz aşılarında %10 civarında bir zaiyat normal kabul edilmelidir.

Yorumlar

Yeni yorum gönder

  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <img> <b> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Son yorumlar